Foto reportaža sa Višegradske staze 2010.

U ČAST NOBELOVCA I KNjIŽEVNIKA

Višegrad, juni 2010,

Višegrad je po 31. put bio domaćin kulturne manife-stacije "Višegradska staza", kojom se njeguje uspomena na neprolazno djelo velikana Srpske književnosti i nobelovca Iva Andrića, čime se nastavlja njegova neprekidna nit sa ćuprijom na Drini i Višegradskim krajem još od njegove najranije mladosti.
Nakon polaganja cvijeća na Andrićev obelisk, recitatori Srednje škole „Ivo Andrić“ iz Višegrada su na sofi stare višegradske ćuprije, čitali Andrićeve bilješke i razmišljanja o romanu "Na Drini ćuprija".

Program "Višegradske staze" nastavljen je u Domu kulture, 14. Susretom bibliotekara Srpske, a u holu Doma kulture otvorene su izložbe knjiga izdavačkih kuća „Čigoja štampa“ Beograd i „Srpska knjiga“ Ruma. Izložbu ručnih radova priredile su i članice sekcije Kućne radinosti Srpskog sokolskog društva „Soko“ iz Dobruna.
Potom je u Gradskoj galeriji Višegrad svečano otvorena izložba djela nastalih na prošlogodišnjem 16. Međunarodnom likovnom saborovanju „Višegrad-Dobrun 2009“.
Ova kulturna manifestacija, čiji su pokrovitelji Ministarstvo prosvjete i kulture Republike Srpske i opština Višegrad, svečano je otvorena na Akademiji u prepunoj velikoj sali Doma kulture. Nakon pozdravne riječi načelnika opštine Višegrad Tomislava Popovića, tradicionalnu besjedu o Andriću ove godine je govorio Mihajlo Pantić, profesor Filološkog fakulteta u Beogradu. U ime SPKD „Prosvjete“ skup je pozdravio predsjednik Dušan Jovanović, a prigodnim besjedama i čitanjem najnovijih pjesama obratili su se i predsjednik Saveza pisaca Republike Srpske Zoran Kostić, kao i Dobrica Erić, u ime Udruženja pisaca Srbije.
U umjetničkom programu učestvovao je Hor Gimnazije iz Užica, Pavle Aksentijević i grupa „Zapis“ i Miroljub Turajlija, glumac Pozorišta na Terazijama iz Beograda.
I ove godine programi „Višegradske staze“ izašli su „u prirodu“. Tako je po prvi put, od kako se održava ova manifestacije, u prirodnom ambijentu oko Višegrada izvedeno pozorišno djelo po Andrićevim motivima. U Veletovu, udaljenom od Višegrada petnaestak kilometara, kod ostataka srednjevjekovne kule, Beogradski glumac Miroljub Turajlija i mladi višegradski glumci izveli su dramatizaciju Andrićeve priče „Veletovci“.

Tradicionalno, na ćupriji na Drini održano je pjesničko veče. Na sofi stare ćuprije svoje stihove govorili su: Dobrica Erić, Milosav Tešić, Zoran Kostić, Mirjana Bulatović, Jovanka Nikolić Stojčinović, Milica Bakrač, Milica Kralj, Nedeljko Zelenović, Milenko Jevđević, Anđelko Anušić, Bojan Maksimović, Olga Delić i Božidar Škobić.
Na ovogodišnjoj „Stazi“ promovisan je Prosvjetin kalendar za 2010. godinu, koga je priredio Vojislav Maksimović. O kalendaru je govorio Sava Đeklić.
Izuzetno zanimanje kulturna publika u Višegradu pokazala je za promociju knjiga „Glasovi u vjetru“, Grozdane Olujić, prošlogodišnje dobitnice NIN-ove nagrade, te knjige „Sabrane pripovjetke Iva Andrića“, čiji je priređivač Žaneta Đukić Perišić.
Dramski studio Doma kulture Višegrad izveo je pozorišnu predstavu za djecu „Besna glista“, autora Mile Mašović, u režiji Sava Škobića.
Završnog dana „Višegradske staze“, u ponedeljak, 7. juna, održana je Veče „Čigoja štampe“ iz Beograda, na kojoj je predstavljena knjiga „Ljubav u kasabi i druge višegradske priče“ Iva Andrića, koju je za štampu priredila Žaneta Đukić Perišić.
Ova kulturna manifestacije zatvorena je pozorišnom predstavom „Pevaj brate“ „Favi teatra“ iz Beograda.
Kako je najavljeno, naredna 32. „Višegradska staza“, po sadržaju, programu i gostima najvećim dijelom će biti posvećena velikom jubileju, 50 godina od dodjele nobelove nagrade za književnost Ivu Andriću

Lj. Mutapčić - S.Heleta


Antr-filei

Mihajlo Pantić: Besjeda o Andrićevom djelu

NEMA SLUČAJNIH GRAĐEVINA

Dragi Višegrađani, časni oci, dame i gospodo, poštovaoci dela Ive Andrića,
Svet je nezamisliv bez pamćenja.
Kultura ne postoji bez stalnog prisećanja.
Svest je nemoguća bez ponavljanja.
Da nema toga, teško da bi i nas bilo. I kada o tome razmišljamo, uviđamo da postoje tačke kojima se neprestano i nužno vraćamo: jedna od njih je Ivo Andrić. Njegovo delo je neiscrpni, bezdani bunar svega onoga što se može reći o ljudskom životu i ljudskoj prirodi koja se objavljuje, kako on kaže, u „krvavoj i neobjašnjivoj, veličanstvenoj i beskrajno sitnoj” istoriji. To delo je, potom, gledano iscela, skup najrazličitijih mogućih uvida, bolje bi bilo reći: proseva svesti koji se slivaju u skladnu jezičku građevinu, objedinjenu duhom kolektivnog genija, sačuvanog u mitu, legendi i narodnom predanju i utegnutu snagom umetničke imaginacije onoga koji sve to oblikuje i izriče – samog Andrića. Pisanje nije ništa drugo nego podizanje zadužbine jezikom, ništa drugo nego građenje rečima, u prvi mah reklo bi se, uzaludno i prolazno, ali kad se malo bolje pogleda, i kada piscu kakav je Andrić pođe od ruke – večno i trajno obavezujuće. Kad smo već kod građenja, hajde da se baš na ovom mestu i u ovoj prilici koja je odavno prerasla u lep običaj, prisetimo dobro znanih piščevih reči, pribeleženih u vreme kada je pisan i roman Na Drini ćuprija. Veli Andrić:
„Jedna velika građevina, koja je i dugovečna i korisna i lepa, uvek je po svom postanku i svojoj sudbini, u stvari, jedna složena i tajna drama u kojoj se u nerazmrsivom klupku ukrštaju ljudske mnogostruke želje i potrebe, nepredvidljiva igra događaja, i čovekov san o lepoti. Takva građevina ne menja samo izgled i značaj kraja u kojem se nalazi, nego ima duboke biološke veze sa narodom koji se njome služi; ona utiče na razvitak naraštaja, slično kao vazduh, zemlja, piće i hrana. Jer, sve što je u našem životu od dubljeg značaja, igra izvesnu ulogu, a trajnije je i jače od njega, utka se, s vremenom, u život i ostavi u njemu svoju crtu i svoju boju, manje ili više vidnu i jaku, ali osobenu i neprolaznu. Ni u kom slučaju, postojanje takve građevine ne može da ostane bez uticaja na čoveka i društvo, isto kao što ni njen postanak na tom mestu nije samo igra slučaja ni isključiv sticaj materijalnih potreba i okolnosti. Između građevine i ljudskog naselja u kojem se ona nalazi, postoji prisna i nevidljiva veza, jedna složena i nejasna ali stalna razmena međusobnih uticaja. Narod, preko podviga svojih pojedinaca, stvara građevine na sliku i priliku svojih najdubljih, često nesvesnih težnja i osobina, a te građevine polagano i stalno utiču na karakter i navike naroda, u toku stoleća. Jer nema slučajnih građevina, izdvojenih iz ljudskog društva i njegovog razvitka, kao što nema proizvoljnih linija ni bezrazložnih oblika u arhitekturi. Slučaj postoji, ali samo kao beznačajna igra u granicama velikih zakonitosti. Ta igra slučaja je izraz samo onoga što je slabo, manje značajno, i prolazno na čoveku, a ta zakonitost onoga što je osnovno, bitno i večno u njegovim težnjama i ostvarenjima.”
Idući linijom analogije između ljudskog dela i ljudske prirode koju Andrić ocrtava u narečenom zapisu iz Znakova pored puta, a u kojem se zapaža da u tom odnosu ne može biti slučajnosti, već duboke, upravo božanske zakonitosti, koja je tim čvršća i postojanija što je manje vidljiva, a koja se objavljuje retko, u trenucima kada se udruže svekolika kultura, sav imaginativni potencijal jednog jezika i individualni stvaralački talenat, možemo bez imalo kolebanja zaključiti da je upravo stvaralački opus našeg velikog pisca najbolji dokaz istine o nepostojanju proizvoljnosti u stvaranju. Istinsko ljudsko stvaranje, uključujući i ono književno, naime, sledi duboku logiku postojanja; stvaranje je, u osnovi svojoj, proces kretanja po liniji osvetljavnja i osmišljavanja onoga što je suštastveno čoveku, onoga što čovek donosi na svet, onoga što u tom svetu zatiče, onoga što taj svet njemu radi i, najzad, onoga što on (u) tom svetu čini, ili što bi trebalo da čini. Istinsko pisanje, ma koliko bilo i oslobađajuća igra, i uzlet mašte, i nastojanje da za trenutak budemo ono što inače ne možemo biti, podrazumeva, na šta nas svojim ukupnim opusom upozorava upravo Ivo Andrić, i odgovornost višeg reda, prema zajednici, prema etici, prema jeziku, prema tradiciji. Kada je tako, kada se steknu sve te crte i međe njima uspostave saglasja, tek onda o književnom delu možemo govoriti kao o prvorazrednoj estetskoj činjenici.
I tako treba videti i Andrićevo delo: ono je sazdano (insistiram na tačnosti te reči: sazdano) kao velika građevina, dobro i duboko utemeljena, i do kraja izvedena, sa nepomerljivom stabilnošću osnovnih vektora i sa svom iznijansiranošću svih detalja, od krupnijih do najistančanijih. Kada tu građevinu posmatramo iz daljine imamo utisak njene pune uklopljenosti u magistralu srpske književne tradicije: njoj prethode usmeno nasleđe, Vuk i Njegoš, srpski realisti i Bora Stanković, pa se Andrićevo delo sa valjanim razlozima čita i kao velika sinteza dojakošnjih prinosa nacionalne baštine. Označavajući i presudno određujući epohu modernističkog preispitivanja nove pozicije čoveka u svetu koju je, poraznim istorijskim iskustvom, ozvaničio i tragički obojio 20. vek, Andrić je skupa sa svojim velikim savremenicima, kakvi su Miloš Crnjanski i Meša Selimović, uspostavio novi pripovedni kanon srpske književnosti, koji obavezuje pisce koji su došli posle njih: Borislava Pekića, Danila Kiša, Dragoslava Mihailovića, a koji snagu svoga ozračja ne gubi ni u našem dobu, nego je sa protokom vremena samo pojačava. Kratko rečeno: Andrić je pisac koji je postao mera vrednosti srpske književnosti, prema njemu se svekoliko pisanje na srpskom jeziku određuje i upravlja: Andrićeva rečenica je osnovna rečenica, rečenica svih rečenica modernog srpskog pripovedanja.
Tako izgleda gledano s kraja. S početka, sve je, valjda, bilo drukčije. I Andrić je, mada svestan snage dara koji je nosio, nekada kao teret i muku, ali uglavnom kao veliku radost, ne uznoseći se, stalno sumnjao u poriv i svrhu svog pisanja, ne odustajući od njega. Iz te zdrave sumnje svako ko piše imao bi se i danas čemu naučiti. Čovek piše da bi se izrazio, i nešto sebi i drugima rekao, ali se nikada ne može osloboditi sumnje hoće li ga neko zaista čuti. I ta sumnja, koja ponekad zna da deluje paralizujuće, deo je ljudske prirode, njenih ograničenih i oročenih moći. Andrić je to znao bolje od drugih, i pripovedao nam je o tome, pozivajući i pokazujući svojim primerom da je čovek, uprkos stalnom pitanju zašto i čemu čini to što čini, dužan da uradi najviše koliko može i najbolje što može, uprkos ograničenju i oročenosti sopstvenih nastojanja. Nema slučajnosti ni proizvoljnosti, nikome ne pada s neba: tek tada i jedino tada kada se čovek dadne ceo i bez ostatka možda će mu se nešto malo vratiti. Danas smo ovde da se velikom piscu zahvalimo za sve što nam je dao, i da mu tim poštovanjem vratimo onoliko koliko možemo. On se neće ljutiti što je to što činimo i kasno i malo. Pravo govoreći, za samog čoveka je uvek kasno, i uvek je malo. Jer, ljudski se napori čuvaju u građevinama. Andrić nam je ostavio jednu od najvećih i najlepših koje imamo.

POZDRAVNA RIJEČ DOMAĆINA

Obraćajući se prisutnima na otvaranju ove značajne kulturne manifestacije načelnik opštine Višegrad Tomislav Popović je podsjetio da je IvoAndrić često puta govorio da bez narodnog duha i jezika ne bi postao pisac.
-Pisci duguju svom zavičaju, ali Višegrad mnogo više duguje svom piscu. Zato ova „Staza“ predstavlja našu želju da se našem Ivu Andriću bar malo odužimo, naglasio je Popović.

DRAMATIZACIJA ANDRIĆEVE PRIČE „VELETOVCI“

Drugog dana „Višegradske staze“, u Veletovu kod Višegrada, kraj srednjevjekovne kule, danas je izvedena adaptacija priče Iva Andrića „Veletovci“.
U prirodnom ambijentu kraj kule Veletovske i u prisustvu nekoliko stotina gledalaca, Miroljub Turajlija, glumac pozorišta na Terazijama u Beogradu i amateri Dramskog studija višegradskog Doma kulture izvanredno su prenijeli Andrićeve poruke i bogat jezički izraz, čemu je doprinijela odlična adaptacija i režija Sava Škobića, čovjeka koji je od dolaska u Višegrad 1996. godine sa mladim višegradskim glumcima pripremio i premijerno izveo 39 pozorišnih predstava.
Još jednom se pokazalo da svaki izlazak „Višegradske staze“ u prirodni ambijent, čime su Višegrad i okolina izuzetno bogati, predstavlja pravo organizaciono i kulturno osvježenje.
Za ovu priliku mještani Veletova su očistili i uredili prizal i okolinu Veletovske kule.
Po završetku predstave, koja je izvedena upravo tamo gdje su se i zbili događaji iz Andrićeve priče za vrijeme Turskog perioda, otkrivena je spomen ploča kao uspomena na ovaj kulturni događaj.


NAJ BIBLIOTEKA I BIBLIOTEKAR SRPSKE

Prestižna nagrada Društva bibliotekara Republike Srpske i povelja "Đorđe Pejanović" za najbolju biblioteku u prošloj godini pripala je Narodnoj biblioteci i muzejskoj zbirci iz Zvornika, a za najboljeg bibliotekara Srpske Dragan Mićić iz Doboja
-Ovo priznanje došlo je u pravom trenutku, kada Zvornik nizom manifestacija obilježava 600 godina, kratko je izjavila direktor Narodne biblioteke Zvornik Neda Sjepanović, nakon što im je Stojka Mijatović, predsjednik Društva bibliotekara Srpske uručila povelju „Đorđe Pejanović“.
Ove godine nije dodijeljena nagrada za najboljeg menadžera u bibliotekarstvu RS, jer po ocjeni žirija predloženi kandidati nisu ispunili uslove konkursa.

 

 

 

 

 

 

LIKOVNA NIT SA ANDRIĆEVIM DJELIMA

Direktor Gradske galerije Višegrad i osnivač Međunarodnog likovnog saborovanja u Višegradu i Dobrunu, poznati slikar Hadži Branko Nikitović, otvarajući izložbu djela nastalih na prošlogodišnjem 16. saborovanju, podsjetio je da je na toj manifestaciji u avgustu prošle godine učestvovalo 30 stvaralaca iz osam zemalja, koji su fundus višegradske Galerije obogatili za dodatnih preko 50 umjetničkih djela, nastalih u porti manastira Dobrun, u kanjonima Drine i Lima, u Višegrdskoj banji, te kod starog Pavlovića grada u Dobrunu.
-U takvim ambijentima mnogo je lakše umjetnicima stvarati ovakva djela, rekao je Nikitović.
Osvrćući se na neraskidivu vezu likovnih umjetnika iz svih krajeva svijeta sa Višegradom i Andrićevim svevremenim literarnim stvaralaštvom Nikitović je podsjetio da je Ivo Andrić, govoreći o umjetnicima, rekao za „da je njihova sreća u tome da mogu da prikažu ono što vide i izraze ono što osjećaju".